ภาวะเจริญพันธุ์ของผู้ชายและสุขภาพอสุจิ

การมีบุตรเป็นเรื่องของทั้งคู่ ปัญหาด้านอสุจิเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของการมีบุตรยาก แต่ผู้ชายจำนวนมากไม่เคยนึกถึงการตรวจ ข่าวดีคือการตรวจทำได้ง่าย และบางสาเหตุสามารถปรับปรุงหรือรักษาได้

อสุจิสร้างขึ้นอย่างไร

อสุจิสร้างขึ้นในอัณฑะ จากนั้นเจริญเต็มที่และเก็บไว้ในท่อพักอสุจิ (epididymis) ซึ่งเป็นท่อขดอยู่ด้านหลังอัณฑะ เมื่อหลั่ง อสุจิจะเดินทางผ่านท่อนำอสุจิ (vas deferens) และผสมกับน้ำจากต่อมต่าง ๆ กลายเป็นน้ำอสุจิ

ปัจจัยจากฝ่ายชายพบได้บ่อย Cleveland Clinic ระบุว่าฝ่ายชายเป็นสาเหตุในราวครึ่งหนึ่งของกรณีมีบุตรยาก ทั้งสองฝ่ายจึงควรตรวจตั้งแต่เริ่มต้น

การสร้างอสุจิที่สมบูรณ์ใช้เวลาประมาณ 3 เดือน การปรับพฤติกรรมที่เริ่มวันนี้อาจเห็นผลในการตรวจน้ำอสุจิราว 3 เดือนต่อมา

ทำความเข้าใจการตรวจน้ำอสุจิ

การตรวจน้ำอสุจิ (semen analysis) เป็นการตรวจหลักของภาวะเจริญพันธุ์ชาย ดูปริมาณและคุณภาพของน้ำอสุจิและอสุจิ โดยทั่วไปควรงดการหลั่ง 2 ถึง 7 วันก่อนตรวจ แล้วเก็บตัวอย่างด้วยการช่วยตัวเองลงในภาชนะสะอาด

คุณภาพอสุจิเปลี่ยนแปลงได้ในแต่ละวัน ผลผิดปกติครั้งเดียวยังไม่ใช่การวินิจฉัย แพทย์อาจขอตรวจซ้ำภายใน 1 ถึง 2 สัปดาห์

สิ่งที่ทำร้ายอสุจิ

ปัจจัยในชีวิตประจำวันหลายอย่างสัมพันธ์กับคุณภาพอสุจิที่ลดลง ส่วนใหญ่เป็นสิ่งที่คุณควบคุมได้ จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี

การใช้สเตียรอยด์เพิ่มกล้ามเนื้อเป็นเวลานานอาจลดจำนวนและการเคลื่อนไหวของอสุจิ การใช้ฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน แม้เพื่อรักษาภาวะฮอร์โมนต่ำ ก็อาจกระทบการมีบุตรได้ จึงควรแจ้งแพทย์หากวางแผนมีบุตรก่อนเริ่มใช้

หลอดเลือดดำขอดที่ถุงอัณฑะ (varicocele)

หลอดเลือดดำขอดที่ถุงอัณฑะ คือการขยายตัวของหลอดเลือดดำที่ระบายเลือดจากอัณฑะ คล้ายเส้นเลือดขอดที่ขา อาจสัมพันธ์กับการสร้างอสุจิและฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนที่ค่อย ๆ ลดลง ผู้ชายหลายคนไม่มีอาการ

• พบในผู้ชายทั่วไปประมาณร้อยละ 15 และพบได้ถึงร้อยละ 40 ในผู้ชายที่มาตรวจเรื่องมีบุตรยาก
• อาจพิจารณารักษาเมื่อมีอาการปวด คุณภาพน้ำอสุจิลดลง หรืออัณฑะฝ่อเล็กลง
• หลังผ่าตัดแก้ไข มักตรวจน้ำอสุจิซ้ำที่ 3 ถึง 4 เดือน เพราะอสุจิใช้เวลาสร้างประมาณ 3 เดือน

สาเหตุอื่นที่แพทย์ตรวจหา

นอกจากพฤติกรรมและหลอดเลือดดำขอดแล้ว ยังมีภาวะทางการแพทย์หลายอย่างที่ส่งผลต่อการมีบุตรของผู้ชาย แพทย์จะซักประวัติสุขภาพ และอาจตรวจร่างกายหรือเจาะเลือดเพื่อหาสาเหตุเหล่านี้

• อัณฑะได้รับความเสียหายจากการติดเชื้อ การบาดเจ็บ การผ่าตัด หรือการรักษามะเร็ง
• ปัญหาการหลั่ง ซึ่งน้ำอสุจิไม่ออกมาตามปกติ
• ภาวะฮอร์โมนเพศชายต่ำ (hypogonadism)
• เคยทำหมันชาย

บางครั้งไม่พบสาเหตุที่ชัดเจน ในสหราชอาณาจักร ภาวะมีบุตรยากที่ไม่ทราบสาเหตุคิดเป็นประมาณ 1 ใน 4 ของทั้งหมด และคู่สมรสยังสามารถได้รับการรักษาได้

ทางเลือกในการรักษา

การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุ Cleveland Clinic แบ่งทางเลือกออกเป็นสี่กลุ่มใหญ่ และผู้ชายหลายคนต้องการเพียงกลุ่มแรก

Cleveland Clinic ระบุการตรวจที่ช่วยเลือกการรักษา ได้แก่ การตรวจน้ำอสุจิ การตรวจเลือดดูฮอร์โมนและสาเหตุทางพันธุกรรม การตรวจภาพ เช่น อัลตราซาวนด์ การตรวจปัสสาวะ และบางครั้งการตัดชิ้นเนื้ออัณฑะ

อายุมีผลต่อผู้ชายเช่นกัน แม้จะช้ากว่าผู้หญิง ASRM ระบุว่าในช่วงอายุกลางถึงปลาย 40 ปี การเปลี่ยนแปลงของอสุจิอาจลดภาวะเจริญพันธุ์ และสัมพันธ์กับปัญหาทางพันธุกรรมและพัฒนาการของเด็ก

อสุจิใช้เวลาประมาณ 3 เดือนในการสร้าง การปรับพฤติกรรมวันนี้จึงจะเห็นผลในการตรวจน้ำอสุจิหลังจากนั้นไม่กี่เดือน

ผู้ชายควรตรวจเมื่อใด

การตรวจฝ่ายชายตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยประหยัดเวลา การตรวจน้ำอสุจิทำได้เร็วและไม่เจ็บตัว และมักทำพร้อมกับการตรวจเบื้องต้นของฝ่ายหญิง ไม่ใช่รอให้ฝ่ายหญิงตรวจเสร็จก่อน

1. รู้กรอบเวลาพบแพทย์หากพยายามมีบุตร 1 ปีแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ หรือ 6 เดือนหากฝ่ายหญิงอายุ 35 ปีขึ้นไป
2. นัดตรวจน้ำอสุจิปฏิบัติตามคำแนะนำของห้องปฏิบัติการเรื่องการงดหลั่ง และวิธีเก็บและส่งตัวอย่าง
3. ทบทวนผลกับแพทย์หากผลผิดปกติ อาจตรวจซ้ำ ตรวจร่างกาย หรือเจาะเลือดดูฮอร์โมน
4. ปรึกษาทางเลือกขึ้นกับสาเหตุ ทางเลือกมีตั้งแต่การปรับพฤติกรรม การรักษาหลอดเลือดดำขอด ไปจนถึงเด็กหลอดแก้ว (IVF) ร่วมกับอิ๊กซี่ (ICSI) ซึ่งฉีดอสุจิหนึ่งตัวเข้าไปในไข่แต่ละใบ

คำถามที่พบบ่อย

บริการที่เกี่ยวข้องของ DBN

บทความที่เกี่ยวข้อง