ผู้หญิงเกิดมาพร้อมไข่ทั้งหมดที่จะมีตลอดชีวิต และทั้งจำนวนและคุณภาพของไข่จะลดลงตามเวลา การเข้าใจเรื่องนี้ รวมถึงสิ่งที่การตรวจอย่าง AMH บอกได้และบอกไม่ได้ ช่วยให้วางแผนได้โดยไม่กังวลเกินจำเป็น
อายุส่งผลต่อไข่อย่างไร
ไข่ไม่ได้ถูกสร้างใหม่ตลอดชีวิต ตามข้อมูลของสมาคมเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์อเมริกัน (ASRM) จำนวนไข่ลดลงจากประมาณ 6 ถึง 7 ล้านใบก่อนเกิด เหลือราว 1 ถึง 2 ล้านใบเมื่อแรกเกิด และลดลงต่อเนื่องจนถึงวัยหมดประจำเดือน
ASRM อธิบายว่าผู้หญิงเกิดมาพร้อมไข่ทั้งหมดที่จะมี ไม่มีการสร้างไข่ใหม่ภายหลัง จำนวนไข่จึงลดลงเรื่อย ๆ ตามเวลา
คุณภาพสำคัญไม่แพ้จำนวน เมื่ออายุมากขึ้น ไข่ที่มีความผิดปกติของโครโมโซมจะมากขึ้น นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้การแท้งและภาวะโครโมโซมผิดปกติ เช่น ดาวน์ซินโดรม พบบ่อยขึ้นตามอายุ
อายุของฝ่ายชายก็มีผล ASRM ระบุว่าอสุจิของผู้ชายในช่วงกลางถึงปลายวัย 40 มีการเปลี่ยนแปลงที่อาจกระทบการมีบุตร แม้จะเกิดช้ากว่าผู้หญิง
ปริมาณไข่สำรองคืออะไร
ปริมาณไข่สำรอง (ovarian reserve) หมายถึงจำนวนไข่ที่เหลืออยู่ในรังไข่ แพทย์ประเมินด้วยการตรวจไม่กี่อย่าง ซึ่งมักใช้ร่วมกัน
| การตรวจ | วิธีตรวจ |
|---|---|
| AMH (แอนติมูลเลอเรียนฮอร์โมน) | เจาะเลือด ตรวจได้ทุกวันของรอบเดือน |
| การนับฟองไข่ขนาดเล็ก (AFC) | อัลตราซาวด์ทางช่องคลอดช่วงต้นรอบเดือน เพื่อนับฟองไข่ขนาดเล็ก |
| FSH และเอสตราไดออล | เจาะเลือด มักตรวจวันที่ 3 ของรอบเดือน |
AMH: บอกอะไรได้และบอกอะไรไม่ได้
AMH สร้างจากฟองไข่ขนาดเล็กที่บรรจุไข่ เป็นตัวชี้วัดที่มีประโยชน์ แต่มักถูกเข้าใจผิด ไม่มีการตรวจปริมาณไข่สำรองใดเพียงอย่างเดียวที่ทำนายได้แน่นอนว่าคุณจะตั้งครรภ์หรือไม่
- ประเมินจำนวนไข่ที่เหลืออยู่
- ช่วยคาดการณ์การตอบสนองของรังไข่ต่อยากระตุ้นไข่
- อาจสูงในกลุ่มอาการถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)
- ไม่ได้วัดคุณภาพไข่
- ไม่ได้ทำนายว่าคุณจะตั้งครรภ์หรือไม่ ทั้งแบบธรรมชาติหรือด้วยการรักษา
- ไม่ได้ทำนายว่าจะหมดประจำเดือนเมื่อใด
AMH ต่ำบ่งว่าไข่เหลือน้อยลง แต่ไม่ได้หมายความว่าคุณตั้งครรภ์ไม่ได้ ยังมีปัจจัยอื่นอีกมาก เช่น อายุ การตกไข่ ท่อนำไข่ มดลูก และอสุจิ
ควรพบแพทย์เมื่อใด
- อายุต่ำกว่า 35 ปีพบแพทย์หลังมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิด 1 ปีแล้วยังไม่ตั้งครรภ์
- อายุ 35 ปีขึ้นไปพบแพทย์หลังพยายาม 6 เดือน
- มีปัจจัยเสี่ยงที่ทราบอยู่แล้วหากทราบว่าอาจมีปัญหาการมีบุตร หรือประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ควรปรึกษาเร็วกว่านั้น
ผลอื่น ๆ ของอายุต่อการตั้งครรภ์
จำนวนไข่เป็นเพียงส่วนหนึ่ง ASRM อธิบายว่าภาวะเจริญพันธุ์ลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไปจนถึงช่วงต้นอายุ 30 ปี และลดลงเร็วขึ้นหลังกลางอายุ 30 ปี ร่วมกับการเปลี่ยนแปลงอื่นตามวัย
| การเปลี่ยนแปลงตามวัย | ทำไมจึงสำคัญ |
|---|---|
| ความผิดปกติของโครโมโซมในไข่เพิ่มขึ้น | โอกาสแท้งและภาวะอย่างดาวน์ซินโดรมสูงขึ้น |
| เนื้องอกมดลูก เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ และโรคท่อนำไข่พบบ่อยขึ้น | อาจทำให้ตั้งครรภ์ยากขึ้น |
| ภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์เพิ่มขึ้น | เบาหวานขณะตั้งครรภ์และครรภ์เป็นพิษมีโอกาสเกิดมากขึ้น |
อย่ารอครบ 6 หรือ 12 เดือน หากประจำเดือนไม่มาหรือไม่สม่ำเสมอ มีปัญหาทางเพศ หรือเคยมีโรคในอุ้งเชิงกราน ASRM แนะนำให้ตรวจประเมินทันทีในกรณีเหล่านี้
วางแผนล่วงหน้า
การรู้ว่าอายุส่งผลต่อการมีบุตรไม่ใช่เหตุให้ตื่นตระหนก แต่เป็นข้อมูลที่ช่วยให้คุณเลือกทางที่เหมาะกับชีวิต ไม่ว่าจะเป็นการเริ่มพยายามเร็วขึ้น การตรวจสุขภาพ หรือการพิจารณาฝากไข่
- พูดคุยกับคู่ของคุณว่าอยากมีบุตรเมื่อใด
- จำไว้ว่าคู่สมรสส่วนใหญ่ที่ฝ่ายหญิงอายุต่ำกว่า 40 ปีตั้งครรภ์ได้เองภายใน 1 ปี
- หากต้องการข้อมูลที่ชัดเจนขึ้น สอบถามเรื่องการตรวจปริมาณไข่สำรอง และปรึกษาผลกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
- หากพิจารณาฝากไข่ ควรปรึกษาแต่เนิ่น ๆ เพราะอายุขณะฝากไข่สำคัญที่สุด
- จำไว้ว่าการมีบุตรเป็นเรื่องของทั้งคู่ สุขภาพของฝ่ายชายก็สำคัญเช่นกัน
การฝากไข่: สิ่งที่ควรพิจารณา
การฝากไข่ (egg freezing) คือการเก็บไข่ไว้เพื่ออาจใช้ในอนาคต ขั้นตอนประกอบด้วยการฉีดฮอร์โมนประมาณ 10 ถึง 12 วันพร้อมการติดตาม จากนั้นเก็บไข่ซึ่งใช้เวลาไม่นานภายใต้ยาระงับความรู้สึกแบบอ่อน
- มีโอกาสสำเร็จมากที่สุดเมื่อฝากไข่ก่อนอายุ 38 ปี และได้ผลดีที่สุดในวัย 20 ถึงต้นวัย 30
- ASRM ประเมินว่าโอกาสที่ไข่แช่แข็งหนึ่งใบจะนำไปสู่การมีบุตรมีเพียงประมาณร้อยละ 2 ถึง 12
- ผลลัพธ์ขึ้นกับอายุขณะฝากไข่และจำนวนไข่ที่เก็บได้
- ไม่ใช่การรับประกัน และไม่ควรทำให้รู้สึกมั่นใจเกินไปจนเลื่อนการมีบุตรออกไป
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการมีบุตรสามารถพิจารณาอายุ ค่า AMH และผลอัลตราซาวด์ เพื่อปรึกษาว่าการฝากไข่เหมาะกับคุณหรือไม่ และจำนวนไข่ที่คาดหวังได้ตามจริง
หากต้องการมีบุตรในภายหลัง ASRM อธิบายหลายวิธีที่ช่วยเปิดทางเลือกไว้ แต่ละวิธีมีขั้นตอนต่างกัน และไม่มีวิธีใดรับประกันผล
| ทางเลือก | ขั้นตอน |
|---|---|
| การแช่แข็งไข่ | ฉีดฮอร์โมน แล้วเก็บไข่แบบเดียวกับ IVF ไข่ถูกแช่แข็งโดยยังไม่ปฏิสนธิ |
| การแช่แข็งตัวอ่อน | ปฏิสนธิไข่ก่อน ASRM ระบุว่าได้ผลดีกว่าการแช่แข็งไข่ |
| ไข่หรือตัวอ่อนจากผู้บริจาค | เป็นทางเลือกเมื่อไข่ของตนเองไม่น่าจะใช้ได้แล้ว |
อายุของคู่ก็มีส่วนเช่นกัน ASRM ระบุว่าการเปลี่ยนแปลงของอสุจิตั้งแต่ช่วงกลางถึงปลายอายุ 40 ปี อาจส่งผลต่อภาวะเจริญพันธุ์ จึงควรวางแผนร่วมกัน
ควรพบแพทย์เมื่อไร
- อายุต่ำกว่า 35 ปีและพยายามมา 1 ปีแล้วยังไม่ตั้งครรภ์
- อายุ 35 ปีขึ้นไปและพยายามมา 6 เดือนแล้ว
- ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอหรือขาดหายไป
- เคยผ่าตัดรังไข่ ได้รับเคมีบำบัด หรือรังสีรักษา
- มารดาหรือพี่สาวน้องสาวหมดประจำเดือนเร็ว
- กำลังพิจารณาฝากไข่
คำถามที่พบบ่อย
ตรวจ AMH วันไหนก็ได้หรือไม่
ได้ AMH ไม่ค่อยเปลี่ยนแปลงระหว่างรอบเดือน จึงตรวจได้ทุกเมื่อ
AMH สูงแปลว่ามีบุตรง่ายมากหรือไม่
ไม่เสมอไป AMH สูงอาจพบใน PCOS และ AMH ไม่ได้วัดคุณภาพไข่
การแช่แข็งตัวอ่อนต่างจากการแช่แข็งไข่หรือไม่
ต่างกัน ASRM ระบุว่าการแช่แข็งตัวอ่อนเป็นวิธีที่มีมานานและโดยทั่วไปได้ผลดีกว่าการแช่แข็งไข่ที่ยังไม่ปฏิสนธิ แต่ต้องใช้อสุจิในขณะนั้น
บริการที่เกี่ยวข้องของ DBN
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
- Does My Age Affect My Fertility? — ASRM ReproductiveFacts.org
- Ovarian Reserve: Predicting Fertility Potential in Women — ASRM ReproductiveFacts.org
- Can I Freeze My Eggs to Use Later If I'm Not Sick? — ASRM ReproductiveFacts.org
- Anti-Mullerian Hormone (AMH) Test — Cleveland Clinic
- Infertility — NHS