อัลตราซาวด์และการติดตามถุงไข่ทำงานอย่างไร

อัลตราซาวด์เป็นเครื่องมือที่ใช้บ่อยที่สุดอย่างหนึ่งในการรักษาภาวะมีบุตรยาก ช่วยนับถุงไข่ขนาดเล็กในรังไข่ ติดตามการเจริญของไข่ระหว่างการรักษา และตรวจเยื่อบุโพรงมดลูก ใช้คลื่นเสียง ไม่ใช้รังสี และมักดูภาพบนจอไปพร้อมกันได้

คืออะไร

อัลตราซาวด์ใช้คลื่นเสียงความถี่สูงสร้างภาพอวัยวะภายในร่างกายแบบเรียลไทม์ สำหรับการตรวจภาวะเจริญพันธุ์ มักใช้หัวตรวจขนาดเล็กสอดเข้าทางช่องคลอด ซึ่งอยู่ใกล้มดลูกและรังไข่

ภาพอัลตราซาวด์ 3 มิติสามารถเก็บไว้และนำมาดูซ้ำได้โดยไม่มีรังสี และงานวิจัยพบว่าให้ผลสอดคล้องกับ MRI สูงในการวินิจฉัยความผิดปกติของรูปร่างมดลูก

เหมาะกับใคร

• ผู้ที่ตรวจประเมินภาวะเจริญพันธุ์ทุกคน
• ผู้ที่ต้องการกำหนดเวลามีเพศสัมพันธ์หรือ IUI ให้ตรงกับการตกไข่
• ผู้ที่ได้รับการกระตุ้นรังไข่เพื่อทำ IVF หรือแช่แข็งไข่
• ผู้ที่ต้องการตรวจความผิดปกติของรูปร่างมดลูก

สำหรับ IUI สามารถระบุช่วงตกไข่ได้ด้วยชุดตรวจ LH ที่บ้าน การเจาะเลือด หรืออัลตราซาวด์ทางช่องคลอด โดยมักฉีดเชื้อ 24–36 ชั่วโมงหลังตรวจพบ LH หรือหลังฉีดยา hCG

นอกเหนือจากการรักษาภาวะมีบุตรยาก Cleveland Clinic ระบุเหตุผลอื่นของการอัลตราซาวด์ทางช่องคลอด ได้แก่ หาสาเหตุของอาการปวดอุ้งเชิงกรานหรือเลือดออกผิดปกติ ตรวจหาถุงน้ำ เนื้องอกมดลูก หรือติ่งเนื้อ ยืนยันตำแหน่งของการตั้งครรภ์ และตรวจตำแหน่งห่วงคุมกำเนิด

ขั้นตอนทีละขั้น

1. อัลตราซาวด์ตั้งต้นช่วงต้นรอบเดือน แพทย์ตรวจมดลูกและนับถุงไข่ขนาดเล็กในรังไข่แต่ละข้าง
2. เริ่มการรักษาหากมีการกระตุ้นรังไข่ จะเริ่มใช้ยา ใน IVF ช่วงกระตุ้นมักใช้เวลา 8–14 วัน
3. อัลตราซาวด์ติดตามอัลตราซาวด์ซ้ำ มักร่วมกับการเจาะเลือด เพื่อวัดขนาดถุงไข่ที่กำลังโตและความหนาของเยื่อบุโพรงมดลูก
4. กำหนดเวลาเมื่อถุงไข่พร้อม จะฉีดยากระตุ้นการตกไข่ และเก็บไข่สำหรับ IVF ประมาณ 36 ชั่วโมงหลังจากนั้น
5. หัตถการทำ IUI ให้ตรงกับการตกไข่ หรือเก็บไข่โดยใช้อัลตราซาวด์นำทาง

ระหว่างทำ IVF จะใช้อัลตราซาวด์ร่วมกับการเจาะเลือด เพื่อติดตามการเจริญของถุงไข่และการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนในแต่ละวัน

ความรู้สึกระหว่างทำ

คุณจะนอนบนเตียง แล้วแพทย์สอดหัวตรวจขนาดเล็กที่มีปลอกหุ้มและเจลหล่อลื่นเข้าช่องคลอดอย่างนุ่มนวล อาจรู้สึกไม่สบายตอนสอดหรือขยับหัวตรวจ แต่ไม่ควรเจ็บ คุณขอสอดเองได้ และขอให้หยุดได้ทุกเมื่อ

• คุณนอนหงาย ชันเข่าและแยกขา อาจวางเท้าบนที่วางขา
• หัวตรวจมีขนาดเล็ก เส้นผ่านศูนย์กลางไม่ถึง 1.5 นิ้ว (ประมาณ 4 ซม.) และหุ้มด้วยปลอกปลอดเชื้อพร้อมเจล
• อาจรู้สึกแน่นหรือไม่สบายเล็กน้อย แต่ไม่ควรเจ็บ
• อาจมีตกขาวจากเจลเล็กน้อยภายใน 24 ชั่วโมง

ไม่ต้องใช้ยาระงับความรู้สึกหรือพักฟื้น คำแนะนำของ NHS ระบุว่าการอัลตราซาวด์โดยทั่วไปใช้เวลา 10 ถึง 45 นาที ส่วนการติดตามถุงไข่มักใช้เวลาไม่นาน

Cleveland Clinic ระบุว่าการอัลตราซาวด์ทางช่องคลอดใช้เวลาประมาณ 15 ถึง 30 นาที ขึ้นกับสิ่งที่แพทย์ต้องการดู หากแพทย์เป็นผู้ตรวจเอง อาจแจ้งผลได้ในวันเดียวกัน ส่วนรายงานฉบับเต็มอาจใช้เวลาไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน

หากรู้สึกกังวลเรื่องการตรวจภายใน ให้แจ้งทีมก่อนเริ่ม ทีมจะอธิบายแต่ละขั้นตอนและทำตามจังหวะที่คุณสบายใจ

การเตรียมตัว

สามารถอัลตราซาวด์ได้ระหว่างมีประจำเดือน Cleveland Clinic แนะนำให้ถอดผ้าอนามัยแบบสอดออกก่อน และทำตามคำแนะนำเรื่องการดื่มน้ำและการเข้าห้องน้ำ เพราะกระเพาะปัสสาวะที่เต็มหรือว่างมีผลต่อภาพอวัยวะบนจอ

ความเสี่ยงและข้อจำกัด

อัลตราซาวด์ถือว่าปลอดภัย ใช้คลื่นเสียงและไม่มีรังสี ข้อเสียหลักคือความไม่สบายชั่วคราวจากหัวตรวจ

Cleveland Clinic ระบุว่าการอัลตราซาวด์ทางช่องคลอดปลอดภัย รวมถึงในระหว่างตั้งครรภ์

• การนับถุงไข่ขนาดเล็กขึ้นอยู่กับประสบการณ์ของผู้ตรวจ
• การนับถุงไข่ประเมินจำนวนไข่ได้ แต่บอกคุณภาพไข่ไม่ได้
• ผลการตรวจไข่สำรองไม่สามารถบอกได้ว่าใครจะตั้งครรภ์หรือไม่

การมีถุงไข่โตหลายใบระหว่างกระตุ้นอาจเป็นสัญญาณว่ารังไข่ตอบสนองมาก ทีมแพทย์จึงใช้อัลตราซาวด์เพื่อปรับการรักษาและเฝ้าระวังการตอบสนองมากเกินไป

DBN ทำอย่างไร

DBN ให้บริการอัลตราซาวด์ 4 มิติ งานวิจัยที่เราอ้างอิงกล่าวถึงอัลตราซาวด์ 3 มิติ ซึ่งแสดงภาพมดลูกในแนวหน้าตรง (coronal) ที่อัลตราซาวด์ 2 มิติทั่วไปมักทำไม่ได้ ช่วยแยกความผิดปกติของรูปร่างมดลูก

• อัลตราซาวด์ 4 มิติ: ราคาประมาณ 2,500–4,500 บาท ใช้เวลาประมาณ 20–30 นาที
• การปรึกษาครั้งแรกไม่มีค่าใช้จ่าย และยืนยันราคาในวันปรึกษา

คำถามที่พบบ่อย

บริการที่เกี่ยวข้องของ DBN

บทความที่เกี่ยวข้อง