การฉีดเชื้อเข้าโพรงมดลูก (intrauterine insemination, IUI) คือการนำอสุจิที่เตรียมเป็นพิเศษใส่เข้าไปในโพรงมดลูกโดยตรงในช่วงตกไข่ วิธีนี้ง่ายและรุกล้ำน้อยกว่า IVF และการฉีดเชื้อใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที หน้านี้อธิบายวิธีการและสิ่งที่ควรคาดหวัง
คืออะไร
ใน IUI แพทย์จะสอดท่อพลาสติกเล็กและนุ่ม (catheter) ผ่านปากมดลูกเพื่อนำอสุจิที่ล้างแล้วใส่ไว้ในโพรงมดลูก ทำให้อสุจิที่แข็งแรงอยู่ใกล้ไข่มากขึ้นเมื่อไข่ตกจากรังไข่
ทำไมต้องล้างอสุจิ? การล้างช่วยแยกอสุจิคุณภาพดีที่สุดออกจากอสุจิที่เคลื่อนไหวช้า ไม่เคลื่อนไหว หรือรูปร่างผิดปกติ และแยกออกจากน้ำอสุจิ ได้เป็นตัวอย่างปริมาณน้อยแต่เข้มข้นที่เหมาะสำหรับใส่ในโพรงมดลูก
| หัวข้อ | IUI | IVF |
|---|---|---|
| การปฏิสนธิเกิดที่ไหน | ภายในร่างกาย | ในห้องปฏิบัติการ |
| การเก็บไข่ | ไม่ต้องทำ | ต้องทำ ภายใต้ยานอนหลับ |
| ยาระงับความรู้สึก | ไม่ต้องใช้ | ยานอนหลับหรือดมยาสลบในการเก็บไข่ |
| ต้องมีท่อนำไข่เปิด | ใช่ | ไม่จำเป็น |
เหมาะกับใคร
- ภาวะมีบุตรยากที่ไม่ทราบสาเหตุ
- ปัญหาอสุจิเล็กน้อย เช่น จำนวนน้อย หรือมีปัญหาการหลั่ง
- ปัญหามูกปากมดลูกหรือปากมดลูกตีบ
- ผู้ที่ใช้อสุจิบริจาค รวมถึงผู้หญิงโสดและคู่รักเพศเดียวกัน
- ผู้ที่ไม่สามารถมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดได้
เนื่องจากใช้เวลาไม่เกิน 20 นาทีและมักมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่าวิธีอื่น IUI จึงมักเป็นการรักษาแรกที่เลือกใช้ เมื่อท่อนำไข่เปิดและปัญหาไม่รุนแรง ใช้ได้ทั้งอสุจิของคู่หรืออสุจิบริจาค
IUI มักไม่ได้ผลในปัญหารุนแรง เช่น ท่อนำไข่อุดตันหรือปริมาณไข่สำรองต่ำมาก แพทย์อาจแนะนำ IVF แทน
- ปัญหามูกปากมดลูกที่ทำให้อสุจิเข้าสู่โพรงมดลูกได้ยาก
- จำนวนอสุจิน้อย หรือมีปัญหาการหลั่งน้ำอสุจิ
- แพ้น้ำอสุจิ
- ภาวะมีบุตรยากโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือการรักษาด้วยอสุจิบริจาค
ขั้นตอนทีละขั้น
- ตรวจก่อนโดยทั่วไปมีการตรวจภายใน อัลตราซาวด์ ตรวจน้ำอสุจิ ตรวจคัดกรองการติดเชื้อ ตรวจเลือด และตรวจว่าท่อนำไข่เปิด
- รอบธรรมชาติหรือรอบกระตุ้นIUI ทำได้ในรอบธรรมชาติ หรือใช้ยากระตุ้น ได้แก่ ยารับประทานประมาณห้าวัน หรือยาฉีดนานถึงสองสัปดาห์
- ติดตามการตกไข่ติดตามการตกไข่ด้วยชุดตรวจ LH ที่บ้าน การเจาะเลือด หรืออัลตราซาวด์ทางช่องคลอด บางครั้งจะฉีด hCG เพื่อกระตุ้นการตกไข่
- การล้างอสุจิในวันทำ ตัวอย่างอสุจิสด (หรืออสุจิแช่แข็งที่ละลายแล้ว) จะถูกล้างในห้องปฏิบัติการเพื่อคัดอสุจิที่แข็งแรงและเคลื่อนไหวดี
- การฉีดเชื้อมักทำ 24–36 ชั่วโมงหลังตรวจพบ LH หรือฉีดยากระตุ้น แพทย์ใส่เครื่องมือถ่างช่องคลอดแล้วสอดท่อผ่านปากมดลูกเพื่อปล่อยอสุจิ
- ตรวจการตั้งครรภ์ตรวจการตั้งครรภ์ได้ประมาณสองสัปดาห์หลัง IUI ระหว่างนั้นแพทย์อาจให้ยาโปรเจสเตอโรน
| ขั้นตอน | ระยะเวลาโดยทั่วไป |
|---|---|
| รอบ IUI ทั้งหมด | ประมาณสี่สัปดาห์ตั้งแต่เริ่มจนจบ |
| ตรวจพบฮอร์โมน LH พุ่งสูงถึงวันฉีดเชื้อ | ภายใน 24 ถึง 36 ชั่วโมง |
| การฉีดอสุจิเข้าโพรงมดลูก | ไม่กี่นาที |
| พักหลังทำ | 10 ถึง 30 นาที หากแพทย์แนะนำ |
| จากวันฉีดเชื้อถึงวันตรวจการตั้งครรภ์ | ประมาณสองสัปดาห์ |
ช่วงตกไข่ติดตามได้ด้วยชุดตรวจการตกไข่ที่บ้าน การตรวจเลือด หรืออัลตราซาวด์ ในวันทำ ห้องปฏิบัติการจะ "ล้าง" น้ำอสุจิเพื่อคัดอสุจิที่แข็งแรงที่สุดให้เข้มข้น ก่อนใส่เข้าโพรงมดลูกผ่านสายสวนขนาดเล็ก
ความรู้สึกระหว่างทำ
ไม่ต้องใช้ยาระงับความรู้สึก การฉีดเชื้อให้ความรู้สึกคล้ายการตรวจภายใน และใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที หลังทำอาจให้นอนพัก 10–30 นาที
อาจมีอาการปวดเกร็งท้องเล็กน้อยและเลือดออกกะปริดกะปรอยหนึ่งถึงสองวัน ซึ่งพบได้บ่อย ส่วนใหญ่กลับไปทำกิจกรรมตามปกติได้ในวันเดียวกัน
คุณสามารถสอบถามคลินิกก่อนได้ว่าการใส่ท่อและเครื่องมือถ่างช่องคลอดจะรู้สึกอย่างไร การหายใจช้าๆ และผ่อนคลายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานช่วยให้รู้สึกสบายขึ้น
ส่วนใหญ่รู้สึกไม่สบายเพียงเล็กน้อยขณะใส่สายสวน หลังทำอาจมีอาการปวดเกร็งท้องน้อยและเลือดออกกะปริดกะปรอยเล็กน้อย 1 ถึง 2 วัน และส่วนใหญ่กลับไปทำกิจวัตรได้ทันที
การเตรียมตัว
- ตรวจท่อนำไข่และตรวจน้ำอสุจิให้เรียบร้อยก่อนรอบแรก
- ปฏิบัติตามเวลาที่คลินิกกำหนดอย่างเคร่งครัด
- ให้คู่ของคุณสอบถามวิธีเก็บตัวอย่างอสุจิล่วงหน้า
- แจ้งคลินิกเกี่ยวกับยาที่ใช้อยู่ทั้งหมด
- อย่าพลาดนัดอัลตราซาวด์ติดตามในรอบที่ใช้ยากระตุ้น
- อย่าคาดหวังว่าจะสำเร็จในรอบแรก อาจต้องทำหลายรอบ
- อย่าละเลยอาการไข้หรือปวดมากหลังทำ
Cleveland Clinic ระบุว่าการตั้งครรภ์จาก IUI ส่วนใหญ่เกิดขึ้นภายในสามถึงสี่รอบแรก
ความเสี่ยงและผลข้างเคียง
| ความเสี่ยง | สิ่งที่ควรรู้ |
|---|---|
| ครรภ์แฝด | ความเสี่ยงหลัก สูงขึ้นเมื่อใช้ยากระตุ้นไข่ การอัลตราซาวด์ช่วยลดความเสี่ยงได้ |
| ภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป (OHSS) | อาจเกิดเมื่อรังไข่ตอบสนองต่อยามากเกินไป |
| การติดเชื้อ | พบได้น้อย |
| ปวดเกร็งหรือเลือดออกเล็กน้อย | เล็กน้อยและหายเร็ว |
การอัลตราซาวด์ติดตามในรอบกระตุ้นช่วยให้แพทย์เห็นว่ามีถุงไข่โตกี่ใบ ซึ่งช่วยลดโอกาสครรภ์แฝด ควรสอบถามล่วงหน้าว่าจะทำอย่างไรหากมีถุงไข่โตมากเกินไป
- การตั้งครรภ์แฝด: มีโอกาสสูงขึ้นเมื่อใช้ยากระตุ้นรังไข่
- ภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป (OHSS): ปฏิกิริยาจากยากระตุ้นที่มากเกินไป
- การติดเชื้อ: พบได้น้อย
แพทย์หลายท่านแนะนำให้ลอง IUI ประมาณสามรอบก่อนเปลี่ยนไปทำเด็กหลอดแก้ว แต่จำนวนที่เหมาะสมขึ้นกับอายุและสาเหตุของภาวะมีบุตรยาก
DBN ทำอย่างไร
- IUI ใช้เวลาประมาณ 2–3 สัปดาห์ต่อรอบ โดยไม่ต้องใช้ยาระงับความรู้สึก
- ราคาโดยประมาณ 15,000–30,000 บาท
- การปรึกษาครั้งแรกไม่มีค่าใช้จ่าย และยืนยันราคาในวันปรึกษา
ควรพบแพทย์เมื่อไร
- คุณพยายามมีบุตรแต่ยังไม่สำเร็จ และอยากรู้ว่า IUI เหมาะกับคุณหรือไม่
- คุณวางแผนใช้อสุจิบริจาค
- ผลตรวจน้ำอสุจิพบปัญหาเล็กน้อย
- คุณมีไข้ เลือดออกมาก หรือปวดมากหลังทำ IUI
คำถามที่พบบ่อย
IUI เจ็บไหม
มักแทบไม่เจ็บและใช้เวลาไม่กี่นาที บางคนมีอาการปวดเกร็งเล็กน้อย
ใช้อสุจิแช่แข็งได้ไหม
ได้ อสุจิแช่แข็งของคู่หรือผู้บริจาคสามารถละลายและล้างก่อนฉีดเชื้อ
IUI ต่างจาก IVF อย่างไร
IUI ง่ายและรุกล้ำน้อยกว่า แต่ HFEA ระบุว่าอัตราความสำเร็จโดยทั่วไปประมาณหนึ่งในสามของ IVF
บริการที่เกี่ยวข้องของ DBN
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
- Intrauterine insemination (IUI) — HFEA
- IUI (Intrauterine Insemination): Procedure & Results — Cleveland Clinic
- Infertility: Treatment — NHS